Jeśli interesujecie się ziemią rolną w Polsce, prędzej czy później natraficie na skrót KOWR, czyli Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa, zarządzający ogromnym zasobem gruntów należących do Skarbu Państwa. Problem w tym, że informacje o tym, co KOWR akurat oferuje, gdzie i na jakich zasadach, są rozproszone po kilku różnych miejscach. Zebraliśmy je dla was w jednym miejscu, razem z wyjaśnieniem, jak w ogóle wygląda cała procedura.
Trzy adresy, które warto zapisać
Pierwsze narzędzie to oficjalna wyszukiwarka ofert KOWR, dostępna pod adresem nieruchomoscikowr.gov.pl/nieruchomosci/oferty. To tutaj publikowane są ogłoszenia o aktualnych przetargach, zarówno na dzierżawę, jak i, rzadziej, na sprzedaż konkretnych nieruchomości z zasobu państwowego, z podziałem na województwa i oddziały terenowe.
Drugie narzędzie to eRolnik, dostępny pod adresem erolnik.gov.pl/#/dzialki/lista, pokazujący pełną listę wszystkich działek wchodzących w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, niezależnie od tego, czy akurat toczy się wobec nich jakiekolwiek postępowanie przetargowe. To dobre miejsce, żeby zorientować się w skali i lokalizacji państwowych gruntów rolnych w interesującej was okolicy, zanim jeszcze którakolwiek z tych działek trafi do aktywnej oferty.
Trzecie narzędzie to nasza własna mapa, dostępna pod adresem tuziemia.pl/kowr/mapa, pokazująca coś, czego nie znajdziecie w żadnym oficjalnym miejscu: historię tego, gdzie i kiedy KOWR skorzystał z przysługującego mu prawa pierwokupu przy prywatnych transakcjach sprzedaży gruntów rolnych. To praktyczna wiedza dla każdego, kto planuje sprzedać albo kupić działkę rolną na rynku prywatnym, a nie bezpośrednio od państwa.
Jak w ogóle wygląda dziś zdobywanie ziemi od KOWR
Tu trzeba od razu sprostować powszechne wyobrażenie. Od 30 kwietnia 2016 roku obowiązuje ustawowe wstrzymanie sprzedaży nieruchomości z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, przedłużone później aż do 2036 roku. W praktyce oznacza to, że dziś zdecydowana większość przetargów organizowanych przez KOWR dotyczy nie sprzedaży, tylko dzierżawy gruntów, a sprzedaż pozostaje możliwa jedynie w ściśle określonych, wyjątkowych sytuacjach przewidzianych w ustawie, na przykład przy niewielkich, trudnych do zagospodarowania działkach.
Same przetargi, czy to na dzierżawę, czy w tych rzadszych przypadkach na sprzedaż, dzielą się na dwa rodzaje. Przetarg nieograniczony jest otwarty dla każdego, kto nie ma zaległości finansowych wobec KOWR, Skarbu Państwa, samorządów, ZUS-u czy KRUS-u, i nigdy nie władał gruntami Zasobu bez tytułu prawnego. Przetarg ograniczony jest z kolei zarezerwowany wyłącznie dla rolników indywidualnych, posiadających odpowiednie kwalifikacje rolnicze i zamieszkujących w tej samej albo sąsiedniej gminie co oferowana nieruchomość, choć zdarzają się wyjątki dopuszczające też młodych rolników do 40 roku życia czy osoby korzystające ze wsparcia w ramach unijnych programów rozwoju obszarów wiejskich.
Ogłoszenie o przetargu nieograniczonym musi się pojawić co najmniej 14 dni przed jego rozpoczęciem, a ograniczonego co najmniej 28 dni wcześniej, publikowane zwyczajowo w urzędzie gminy, właściwej izbie rolniczej, siedzibie oddziału terenowego KOWR oraz na stronie internetowej Ośrodka. Uczestnictwo wymaga wpłacenia wadium, którego wysokość ustala organizator, mieszcząc się w granicach od 5 do 20 procent ceny wywoławczej, płatnego przelewem na wskazane konto. Wygrana w przetargu wiąże się z zawarciem umowy w formie aktu notarialnego, a wpłacone wcześniej wadium zalicza się wtedy na poczet ostatecznej ceny.
Limity i obowiązki, o których trzeba wiedzieć
Osoby biorące udział w przetargach ograniczonych muszą pilnować kilku istotnych limitów. Łączna powierzchnia użytków rolnych, jaką dany podmiot posiada wraz z nowo nabywaną czy dzierżawioną ziemią, nie może przekroczyć trzystu hektarów. Wykluczone z udziału są też osoby, które w przeszłości bezumownie korzystały z gruntów Zasobu i mimo wezwania ich nie opuściły. Po zakończeniu transakcji na nowego posiadacza gruntu nakładane są też długofalowe obowiązki, w tym ustawowy zakaz zbywania i wydzierżawiania nieruchomości nabytej z Zasobu przez określony czas, mający zapobiegać czysto spekulacyjnemu obrotowi ziemią pochodzącą od Skarbu Państwa.
Dlaczego warto to wszystko znać
Cała ta procedura bywa postrzegana jako skomplikowana i zarezerwowana wyłącznie dla profesjonalnych rolników, ale w praktyce jest w pełni jawna i dostępna dla każdego, kto poświęci chwilę na sprawdzenie właściwych źródeł. Regularne monitorowanie oficjalnych ofert KOWR, pełnej listy działek z Zasobu na eRolniku, oraz historii pierwokupów na naszej mapie, daje realną przewagę: pozwala zrozumieć, jak duży jest państwowy zasób ziemi w interesującej was okolicy, kiedy pojawiają się nowe okazje do dzierżawy czy zakupu, i jakie są realne szanse na to, że wasza własna transakcja na rynku prywatnym nie zostanie przejęta przez państwo w ramach prawa pierwokupu.