W ubiegłym tygodniu Komendant Główny Policji potwierdził, że Służba Wywiadu Wojskowego ostrzegła przed możliwymi działaniami dywersyjnymi na granicy z obwodem kaliningradzkim, w tym przed naruszeniem granicy przez uzbrojone grupy. Po polskiej stronie ruszyły przygotowania, a po rosyjskiej, jak zauważa pplk Maciej Korowaj z Instytutu Wschodniej Flanki, rozpoczęła się opowieść o tym, że to nie Rosja zagraża, lecz polskie służby wymyślają zagrożenie. Jego analiza z cyklu „Mgła wojny” zwraca uwagę na rzecz, o której w zgiełku komunikatów łatwo zapomnieć: że samo ostrzeżenie może być częścią gry.
Co ogłosiła Polska
Według relacji RMF FM i „Rzeczpospolitej” komendant główny policji gen. insp. Marek Boroń potwierdził, że w Komendzie Głównej Policji powstał sztab operacji specjalnej. Polskie władze miały otrzymać w ubiegłym tygodniu ostrzeżenia od Służby Wywiadu Wojskowego i służb sojuszniczych o możliwych w najbliższych dniach aktach dywersji i sabotażu na granicy z obwodem kaliningradzkim, w tym o przekraczaniu granicy przez uzbrojone grupy. Treść ostrzeżenia nie została ujawniona. Komunikat KGP zarządził pełną gotowość policjantów od 2 do 8 listopada. Centrum dowodzenia mieści się w Warszawie, a w operacji uczestniczą komendy wojewódzkie w Olsztynie i Białymstoku, czyli województwa warmińsko-mazurskie i podlaskie. Na granicę skierowano dodatkowe siły policji, w tym kontrterrorystów, współpracujące z wojskiem, Strażą Graniczną i służbami specjalnymi. Według Wirtualnej Polski w rejon granicy skierowano także żołnierzy jednostki GROM, którzy mają się spodziewać grup dywersyjno-rozpoznawczych w części powiatów obu województw. Ten ostatni szczegół nie został, według dostępnych relacji, potwierdzony ani zaprzeczony przez MON.
Co zobaczył pplk Korowaj po drugiej stronie
Korowaj zaznacza na początku, że treści ostrzeżenia SWW nie zna i nie ma podstaw, by je kwestionować. Postanowił natomiast sprawdzić, co w tym samym czasie widać w źródłach rosyjskich, przede wszystkim kaliningradzkich. Zestawił to na mapie z zaznaczonymi zdarzeniami od 23 września do 2 listopada 2026 roku.
Wśród zdarzeń po stronie rosyjskiej autor wymienia ćwiczenia Floty Bałtyckiej z 25 października z odpierania ataków grup dywersyjnych na obiekty wojskowe w obwodach kaliningradzkim i leningradzkim oraz przeszukiwanie portu wojennego w Bałtyjsku przez płetwonurków 1 listopada. Wskazuje też na instrukcję zachowania ludności podczas ataku dronów, opublikowaną 27 października przez administrację okręgu niestierowskiego, i na projekt dekretu gubernatora zakazującego publikowania informacji o dronach, rakietach, obronie powietrznej, walce radioelektronicznej i dyslokacji wojsk. Federalna Służba Bezpieczeństwa zatrzymała 29 października 48-latka za propagandę terroryzmu, a sądy wydały 20 i 22 października wyroki 16 i 12 lat za zdradę stanu. FSB ogłosiła też zatrzymanie obywatela Łotwy, który 23 września wszedł do obwodu po moście kolejowym przez Niemen, i obywatela Polski, który 25 października przeszedł granicę brzegiem Mierzei Kurońskiej. Pierwszego trzymano według autora pięć tygodni, zanim o tym powiedziano.
Najważniejsze jest jednak to, czego w rosyjskich źródłach nie ma. Korowaj nie znalazł w tym tygodniu żadnego sygnału o przemieszczeniach wojsk, zamknięciu stref przygranicznych ani nowych ograniczeniach dla ludności, które wskazywałyby na przygotowanie działań transgranicznych. Nie ma też reakcji Kremla ani rosyjskiego MSZ na polską operację, poza cytowaniem starszych wypowiedzi. Odpowiedź przyszła wyłącznie w narracji: portal Kłops pisze o operacji „pod pretekstem” dywersji, TASS przypomina słowa ambasady Rosji w Warszawie o „wrzutkach” i „plotkach o prowokacjach pod fałszywą flagą” z 2 października, a RBC dokleja lipcowe zapowiedzi Pieskowa, Putina i Patruszewa o „szczególnej uwadze” dla obwodu. Jak podsumowuje autor, rama była gotowa, zanim pojawiło się to, co miała opisać.
Lustro, które odwraca role
Pierwszą warstwę rosyjskiego działania Korowaj porównuje do płaskiego lustra, które daje obraz pozorny: odwraca chiralność, więc ten, kto się broni, wygląda jak ten, kto atakuje. Polskie ostrzeżenie o dywersji zostaje odbite jako zagrożenie z Zachodu, ćwiczenia floty i wyroki za zdradę składają się na obraz obrony, a zatrzymani cudzoziemcy stają się dowodem przenikania z NATO. Druga warstwa to zasoby na przyszłość: sprawy karne, zatrzymani i gotowe cytaty, które po ewentualnym incydencie w Polsce pozwolą odwrócić role w ciągu godzin.
Teza o reakcji jako celu
Trzecią warstwę autor oznacza wprost jako własną spekulację opartą na doświadczeniu, a nie na dowodach. Odwołuje się do pojęcia sterowania refleksyjnego z rosyjskiej teorii wojskowej: podsunięcia przeciwnikowi takiego obrazu, by sam podjął decyzję, która mu zaszkodzi. Według niego Rosja w tym wariancie nie chce incydentu, bo incydent odparty przez przygotowane siły pokazałby państwo, które trafnie ocenia i reaguje. Chce reakcji, po której nic nie następuje, bo dopiero pustka po ostrzeżeniu pozwala napisać, że rząd straszył dywersantami, by przykryć problem wewnętrzny. Pusty alarm byłby więc produktem rosyjskiej operacji, a nie jej skutkiem ubocznym.
Zysk dla Rosjan miałby być trojaki. Każde ostrzeżenie, po którym nic się nie dzieje, podnosi próg reakcji na następne. Każde podważa zaufanie do służby, która ostrzegała, a w podzielonym państwie to zaufanie staje się przedmiotem sporu partyjnego. Każda widoczna koncentracja sił pozwala wreszcie zmierzyć czas przerzutu, skład i procedury sztabu, a rozpoznanie przez wywołanie reakcji jest najtańszym rozpoznaniem, jakie zna wywiad. Autor zwraca uwagę na czas ostrzeżenia, który zbiegł się z kryzysem wokół Trybunału Konstytucyjnego, i cytuje mjr. Michała Fiszera, według którego rosyjskie ośrodki czytają polską politykę uważnie i wiedzą, że w takim tygodniu każdy ruch sił specjalnych zostanie odczytany partyjnie. KGP zaprzeczyła, jakoby pismo z 29 października miało związek z wydarzeniami wokół Trybunału, wskazując, że dotyczy bieżących zagrożeń dywersją i sabotażem.
Granica wiedzy
Korowaj sam podkreśla ograniczenie swojej analizy. Wywiad może widzieć w Kaliningradzie więcej, a decyzja o przerzucie GROM może być w pełni uzasadniona danymi, których nie ma w otwartym obiegu. Otwarte źródła, rosyjskie i polskie, nie pozwalają ocenić, czy zagrożenie jest realne, czy podsunięte, ani jaką ma skalę. Komunikat komendanta mówi o ostrzeżeniu, nie o jego treści, a rosyjskie media mówią o pretekście, nie o faktach. Autor przypomina, co dotychczas działało w praktyce: podpalenia przeprowadzali wykonawcy werbowani z zewnątrz, wjeżdżający z Zachodu i prowadzeni przez komunikatory. Wymienia sprawców podpalenia stacji Starlink, dwóch obywateli Turcji mieszkających w Niemczech, którzy wjechali przez Świecko, oraz zatrzymanego w Ursusie 25-letniego obywatela Ukrainy z grupy powiązanej z podpaleniami w Rumunii. Uzbrojona grupa z obwodu byłaby zmianą metody, a zmiany metody zostawiają ślady, których w tym tygodniu w Kaliningradzie jego zdaniem nie widać.
Co obserwować
Najważniejszym wskaźnikiem nie będzie według autora to, czy ktoś przejdzie granicę, ale to, czy rosyjskie media i kanały w ciągu kilku dni połączą operację na granicy z kryzysem w Trybunale w jedną opowieść o rządzie, który szuka wroga zewnętrznego, i czy zrobią to w wielu ośrodkach naraz. Skoordynowane pojawienie się takiego połączenia byłoby najmocniejszą poszlaką, jaką z zewnątrz można uzyskać. Obok tego warto patrzeć, czy dekret gubernatora wejdzie w życie i w jakim brzmieniu, czy sprawa zatrzymanego Polaka pozostanie przy nielegalnym przekroczeniu granicy, czy zostanie przekwalifikowana na szpiegostwo, oraz czy rosyjski MSZ wyjdzie poza cytowanie starych wypowiedzi.
Na koniec Korowaj wraca do cytatu z Juliusza Cezara, od którego zaczął: ludzie chętnie wierzą w to, czego pragną. W opowieści o Gallach, którzy uwierzyli w pozorny odwrót Rzymian i zostali rozbici, przegrali nie przez brak informacji, ale przez informację, która pasowała do ich oczekiwań. Pytanie na najbliższy tydzień nie brzmi więc, czy dywersanci przejdą granicę, ale czy po tygodniu, w którym nic się nie wydarzy, potrafimy nie uznać ostrzeżenia za grę polityczną, bo właśnie ten wniosek może być celem całej rosyjskiej operacji.
Co z tego wynika
To analiza otwartych źródeł jednego oficera, a nie ustalenia służb. Jej wartość polega na tym, że porządkuje fakty i oddziela je od spekulacji, a autor sam wskazuje, czego nie wie. Autor sam zaznacza, że treści ostrzeżenia nie zna i że decyzje polskich służb mogą opierać się na danych niedostępnych w otwartym obiegu. Jego tekst nie rozstrzyga więc, czy zagrożenie jest realne, tylko proponuje sposób czytania tego, co dzieje się wokół niego: z uwagą na to, kto korzysta na samej reakcji i na dzielącym polską scenę sporze.